Tak, szkolenie BHP jest obowiązkowe dla większości pracowników, a obowiązek jego zorganizowania spoczywa na pracodawcy. Pracownik powinien odbyć szkolenie przed dopuszczeniem do pracy, a następnie uczestniczyć w szkoleniach okresowych, jeśli wymagają tego przepisy i charakter wykonywanych zadań. Szkolenie BHP nie jest tym samym co kurs zawodowy ani uprawnienia branżowe — ma przygotować do bezpiecznej pracy i ograniczać ryzyko wypadków.

W praktyce zakres oraz częstotliwość szkolenia zależą między innymi od rodzaju stanowiska, poziomu zagrożeń, odpowiedzialności pracownika i obowiązujących przepisów. Warto też pamiętać, że samo uczestnictwo w szkoleniu nie nadaje uprawnień do obsługi maszyn, instalacji czy urządzeń.

Kto musi odbyć szkolenie BHP?

Obowiązek szkolenia dotyczy przede wszystkim osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę. Pracodawca powinien zapewnić pracownikowi odpowiednie przygotowanie z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy, a także przekazać informacje dotyczące zagrożeń występujących na konkretnym stanowisku.

Szkolenia mogą być również wymagane lub uzasadnione w przypadku osób wykonujących pracę na innej podstawie prawnej, jeżeli charakter zadań i związane z nimi zagrożenia tego wymagają. Dotyczy to w szczególności współpracowników, praktykantów, stażystów czy osób wykonujących czynności w zakładzie pracy. Zakres obowiązków należy w takich sytuacjach ustalić na podstawie rodzaju współpracy, stanowiska i zasad obowiązujących u pracodawcy.

Odrębne wymagania mogą dotyczyć pracodawców, osób kierujących pracownikami, pracowników administracyjno-biurowych, inżynieryjno-technicznych oraz osób wykonujących prace szczególnie niebezpieczne. Nie można więc ustalić właściwego programu wyłącznie na podstawie nazwy stanowiska — znaczenie ma rzeczywisty zakres wykonywanych czynności.

Jakie są rodzaje szkoleń BHP?

Szkolenie wstępne

Szkolenie wstępne odbywa się przed dopuszczeniem pracownika do wykonywania pracy. Obejmuje zazwyczaj dwie części:

  • instruktaż ogólny — przedstawia podstawowe zasady BHP, przepisy dotyczące ochrony pracy, zasady udzielania pierwszej pomocy oraz postępowania w sytuacjach zagrożenia;
  • instruktaż stanowiskowy — dotyczy konkretnego stanowiska, używanych narzędzi, maszyn, materiałów i zagrożeń występujących podczas pracy.

Instruktaż stanowiskowy ma szczególne znaczenie w zawodach technicznych, produkcyjnych, budowlanych, instalacyjnych i magazynowych. Powinien uwzględniać rzeczywiste warunki pracy, a nie wyłącznie ogólne informacje przedstawione w materiałach szkoleniowych.

Szkolenie okresowe

Szkolenie okresowe służy aktualizacji wiedzy i przypomnieniu zasad bezpiecznego wykonywania obowiązków. Nie każdy pracownik odbywa je z taką samą częstotliwością. Terminy zależą od stanowiska, rodzaju pracy oraz poziomu ryzyka zawodowego.

Pracodawca powinien przeanalizować, czy pracownik jest narażony na czynniki niebezpieczne, szkodliwe lub uciążliwe. Inne wymagania mogą dotyczyć osoby pracującej przy komputerze, inne operatora urządzenia transportu bliskiego, a jeszcze inne osoby nadzorującej prace budowlane lub instalacyjne.

Kiedy szkolenie BHP trzeba powtórzyć?

Szkolenie okresowe należy powtarzać w terminach właściwych dla danej grupy stanowisk. Wymóg ten nie wynika z jednej uniwersalnej daty dla wszystkich pracowników. Wpływ mają między innymi:

  • rodzaj wykonywanej pracy;
  • zakres odpowiedzialności za bezpieczeństwo innych osób;
  • kontakt z maszynami, urządzeniami i substancjami niebezpiecznymi;
  • zmiany technologiczne lub organizacyjne w zakładzie;
  • zmiana stanowiska albo zakresu obowiązków;
  • pojawienie się nowych zagrożeń.

Szkolenie może być potrzebne także wtedy, gdy pracownik formalnie pozostaje na podobnym stanowisku, ale zaczyna wykonywać nowe czynności lub korzystać z innego wyposażenia. Aktualne terminy i zwolnienia należy sprawdzać według obowiązujących przepisów oraz dokumentacji przyjętej przez pracodawcę.

Czy szkolenie BHP jest obowiązkowe dla pracodawcy?

Tak. Pracodawca ma obowiązek organizować pracę w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki oraz zapewnić pracownikom odpowiednie szkolenia. Powinien również przechowywać dokumentację potwierdzającą odbycie wymaganych instruktaży i szkoleń.

Nie oznacza to jednak, że każdy kurs może zostać przeprowadzony w identyczny sposób. Program powinien odpowiadać grupie uczestników, rodzajowi pracy i poziomowi zagrożeń. Szkolenie dla pracowników biurowych nie zastępuje przygotowania wymaganego na stanowisku operatora wózka jezdniowego, pracownika budowy czy osoby wykonującej prace przy instalacjach.

BHP a uprawnienia zawodowe — czego nie wolno mylić?

Szkolenie BHP oraz szkolenie przygotowujące do uzyskania uprawnień zawodowych to dwa różne obszary.

Szkolenie BHP dotyczy bezpiecznej organizacji i wykonywania pracy. Obejmuje między innymi rozpoznawanie zagrożeń, stosowanie środków ochrony indywidualnej, zasady postępowania w razie wypadku oraz podstawy udzielania pierwszej pomocy.

Kurs zawodowy może przygotowywać do egzaminu lub rozwijać wiedzę i umiejętności potrzebne w określonej branży. Przykładem są szkolenia związane z uprawnieniami energetycznymi SEP, obsługą wózków jezdniowych podnośnikowych, podestów ruchomych albo przygotowaniem do egzaminu czeladniczego czy mistrzowskiego.

Egzamin jest odrębnym etapem. Dopiero pozytywny wynik egzaminu przed właściwą komisją może prowadzić do uzyskania dokumentu lub uprawnienia wymaganego dla danego rodzaju pracy. Sam udział w kursie nie oznacza automatycznego uzyskania uprawnień.

Także szkolenie BHP nie zastępuje innych kwalifikacji. Pracownik może mieć aktualne szkolenie BHP, ale nadal potrzebować odrębnych uprawnień do wykonywania określonych czynności, na przykład obsługi urządzenia lub pracy przy instalacji.

Czy szkolenie BHP obejmuje pierwszą pomoc?

Podstawowe zasady udzielania pierwszej pomocy są elementem wiedzy omawianej w ramach szkoleń BHP. W wielu zakładach pracy potrzebne jest jednak dodatkowe, praktyczne przygotowanie osób wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy.

Pracodawca powinien uwzględnić specyfikę zakładu, liczbę pracowników, rodzaj zagrożeń i organizację pracy. W miejscach, w których występuje większe ryzyko urazów, sama ogólna znajomość zasad może być niewystarczająca. Warto wtedy rozważyć odrębne szkolenie z pierwszej pomocy, obejmujące ćwiczenia praktyczne.

Najczęstsze błędy związane ze szkoleniami BHP

Dopuszczenie pracownika do pracy przed szkoleniem

Pracownik nie powinien rozpoczynać pracy bez wymaganego przygotowania wstępnego. Dotyczy to również sytuacji, w której pracodawca zakłada, że dana osoba „ma doświadczenie” albo wcześniej pracowała na podobnym stanowisku.

Traktowanie szkolenia BHP jako formalności

Ogólna prezentacja nie zastąpi omówienia rzeczywistych zagrożeń. Szczególnie ważne są informacje o procedurach awaryjnych, środkach ochrony, zasadach obsługi wyposażenia i zgłaszaniu nieprawidłowości.

Mylenie BHP z uprawnieniami do obsługi urządzeń

Szkolenie BHP nie nadaje uprawnień operatora, kwalifikacji energetycznych ani tytułu zawodowego. Jeżeli stanowisko wymaga dodatkowego dokumentu, należy przejść właściwe szkolenie i egzamin zgodnie z wymaganiami dla danego urządzenia lub zawodu.

Brak aktualizacji po zmianie stanowiska

Zmiana obowiązków, technologii, maszyn lub miejsca pracy może wymagać dodatkowego instruktażu. Nie należy zakładać, że wcześniejsze szkolenie obejmuje wszystkie nowe zagrożenia.

Jak prawidłowo przygotować szkolenie BHP?

Pracodawca powinien najpierw określić, jakie zadania będzie wykonywał pracownik i z jakimi zagrożeniami może się zetknąć. Następnie należy dobrać właściwy rodzaj szkolenia, zadbać o instruktaż stanowiskowy oraz udokumentować jego przeprowadzenie.

Przed zapisaniem na szkolenie warto sprawdzić:

  • dla jakiej grupy stanowisk przygotowano program;
  • czy szkolenie obejmuje wymagany instruktaż;
  • kto może prowadzić dane szkolenie;
  • jakie dokumenty są wydawane po jego ukończeniu;
  • czy program odpowiada aktualnym przepisom i warunkom pracy.

Jeżeli szkolenie jest częścią szerszego przygotowania zawodowego, trzeba dodatkowo ustalić, czy po kursie wymagany jest egzamin oraz jaka instytucja jest uprawniona do jego przeprowadzenia.

Podsumowanie: czy szkolenie BHP jest obowiązkowe?

Czy szkolenie BHP jest obowiązkowe? W większości przypadków tak — pracownik powinien odbyć szkolenie wstępne przed rozpoczęciem pracy, a następnie szkolenie okresowe, jeżeli wymagają tego przepisy i charakter stanowiska. Za organizację szkolenia odpowiada pracodawca.

Szkolenie BHP nie zastępuje kursów zawodowych, egzaminów ani uprawnień wymaganych do obsługi konkretnych urządzeń lub wykonywania specjalistycznych czynności. Każdy przypadek należy oceniać z uwzględnieniem stanowiska, rodzaju pracy oraz aktualnych wymagań prawnych.

Centrum Szkolenia Zawodowego prowadzi szkolenia BHP i z pierwszej pomocy, a także kursy związane między innymi z uprawnieniami SEP, obsługą wózków jezdniowych i podestów ruchomych oraz przygotowaniem do wybranych egzaminów zawodowych. Szczegóły programu i aktualne terminy można uzyskać bezpośrednio w Centrum Szkolenia Zawodowego w Wieliczce koło Krakowa.