Szkolenie okresowe BHP trzeba przeprowadzić po szkoleniu wstępnym, a następnie powtarzać je w terminach zależnych od rodzaju wykonywanej pracy i poziomu ryzyka zawodowego. Pierwsze szkolenie okresowe należy zorganizować nie później niż w ciągu 6 lub 12 miesięcy od rozpoczęcia pracy — termin zależy od stanowiska. Dla osób kierujących pracownikami jest to maksymalnie 6 miesięcy, a dla pozostałych grup pracowniczych zasadniczo 12 miesięcy. Kolejne szkolenia odbywają się cyklicznie, najczęściej co 3, 5 albo 6 lat.

Przepisy nie traktują szkolenia okresowego jako jednorazowego formalnego obowiązku. Jego celem jest aktualizacja wiedzy o zagrożeniach, zasadach organizacji bezpiecznej pracy, środkach ochrony oraz postępowaniu w sytuacjach awaryjnych. To, kiedy szkolenie okresowe BHP trzeba wykonać, zależy przede wszystkim od zajmowanego stanowiska, zakresu obowiązków i warunków pracy.

Szkolenie wstępne a szkolenie okresowe BHP

Przed dopuszczeniem do pracy pracownik przechodzi szkolenie wstępne BHP. Obejmuje ono instruktaż ogólny oraz instruktaż stanowiskowy, czyli zapoznanie z podstawowymi zasadami bezpieczeństwa i zagrożeniami występującymi na konkretnym stanowisku. Szkolenie wstępne dotyczy rozpoczęcia pracy albo zmiany stanowiska w sytuacjach określonych przepisami.

Szkolenie okresowe BHP ma inny cel. Służy utrwaleniu i uzupełnieniu wiedzy, a także uwzględnieniu zmian w technologii, organizacji pracy, wyposażeniu oraz przepisach. Nie zastępuje szkolenia wstępnego i nie powinno być traktowane jako jego odpowiednik.

Ważne jest również rozróżnienie między kursem a potwierdzeniem odbycia szkolenia. Udział w zajęciach jest etapem przygotowania. Po zakończeniu szkolenia pracownik otrzymuje dokument potwierdzający jego odbycie, zgodnie z obowiązującymi zasadami dokumentowania szkoleń BHP. Samo uczestnictwo nie nadaje dodatkowych uprawnień zawodowych, takich jak uprawnienia energetyczne, operatora urządzeń czy kwalifikacje budowlane.

Kiedy pierwsze szkolenie okresowe BHP?

Pierwsze szkolenie okresowe należy przeprowadzić w terminie określonym dla danej grupy stanowisk. W praktyce najważniejsze są następujące zasady:

  • pracodawca oraz osoby kierujące pracownikami — pierwsze szkolenie okresowe powinno odbyć się w ciągu 6 miesięcy od rozpoczęcia pracy na stanowisku;
  • pozostali pracownicy — pierwsze szkolenie okresowe należy zorganizować w ciągu 12 miesięcy od rozpoczęcia pracy.

Do osób kierujących pracownikami zalicza się między innymi kierowników, mistrzów, brygadzistów oraz inne osoby, które organizują pracę podległych pracowników lub sprawują nad nimi nadzór. O zakwalifikowaniu decyduje rzeczywisty zakres obowiązków, a nie wyłącznie nazwa stanowiska wpisana w dokumentach.

Termin liczy się od rozpoczęcia pracy na danym stanowisku. Jeżeli pracownik zmienia obowiązki, przechodzi na stanowisko o innych zagrożeniach albo zaczyna kierować zespołem, trzeba ponownie ocenić, jakie szkolenie i w jakim terminie jest wymagane.

Jak często trzeba powtarzać szkolenie okresowe BHP?

Częstotliwość szkoleń okresowych jest zróżnicowana. Przepisy przewidują różne maksymalne odstępy, zależnie od rodzaju pracy. Najczęściej stosuje się następujące terminy:

Co 1 rok

Szkolenie co najmniej raz w roku dotyczy pracowników zatrudnionych na stanowiskach, na których wykonywane są prace szczególnie niebezpieczne. Do tej grupy mogą należeć stanowiska związane między innymi z pracą na wysokości, w wykopach, przy czynnikach stwarzających zwiększone zagrożenie lub przy określonych pracach technologicznych. O zakwalifikowaniu pracy decyduje jej rzeczywisty charakter oraz ocena ryzyka zawodowego.

Co 3 lata

Co najmniej raz na 3 lata szkolenia okresowe odbywają pracownicy zatrudnieni na stanowiskach robotniczych. Dotyczy to prac wymagających wykonywania czynności manualnych, obsługi maszyn, urządzeń, narzędzi lub pracy w warunkach, w których występują typowe zagrożenia produkcyjne i techniczne.

Jeżeli na stanowisku robotniczym wykonywane są prace szczególnie niebezpieczne, obowiązuje krótszy, roczny cykl.

Co 5 lat

Szkolenia co najmniej raz na 5 lat dotyczą między innymi pracodawców i osób kierujących pracownikami, a także pracowników inżynieryjno-technicznych. Do tej grupy można zaliczyć osoby projektujące, organizujące lub nadzorujące procesy technologiczne, konstrukcyjne i produkcyjne, jeżeli ich zakres obowiązków odpowiada kryteriom wskazanym w przepisach.

Pięcioletni cykl może dotyczyć również pracowników służby BHP oraz innych osób wykonujących zadania tej służby, jeżeli przepisy i zakres pełnionych funkcji przewidują taki obowiązek.

Co 6 lat

Co najmniej raz na 6 lat szkolenie okresowe odbywają pracownicy administracyjno-biurowi oraz osoby wykonujące prace o charakterze biurowym. Dotyczy to stanowisk, na których nie występują szczególne zagrożenia typowe dla pracy produkcyjnej, technicznej lub budowlanej.

W przypadku pracowników administracyjno-biurowych znaczenie może mieć także rodzaj i kategoria ryzyka występującego w środowisku pracy. Dlatego nie należy ustalać terminu wyłącznie na podstawie nazwy działu lub ogólnego określenia „praca biurowa”.

Od czego zależy termin szkolenia?

Ustalenie prawidłowego terminu wymaga przeanalizowania kilku elementów:

  • rodzaju zajmowanego stanowiska;
  • rzeczywistych czynności wykonywanych przez pracownika;
  • zagrożeń występujących w środowisku pracy;
  • wyników oceny ryzyka zawodowego;
  • tego, czy pracownik kieruje innymi osobami;
  • zmian technologicznych, organizacyjnych lub wyposażenia;
  • aktualnego programu szkolenia i wymagań prawnych.

Przykładowo pracownik wykonujący czynności przy urządzeniach technicznych może potrzebować nie tylko szkolenia okresowego BHP, lecz także odrębnych kwalifikacji wymaganych dla konkretnej pracy. Dotyczy to między innymi obsługi wózków jezdniowych podnośnikowych, wózków specjalizowanych, podestów ruchomych czy urządzeń i instalacji energetycznych. Szkolenie BHP przygotowuje do bezpiecznej organizacji pracy, ale nie zastępuje egzaminu lub innego postępowania wymaganego do uzyskania określonych kwalifikacji.

Czy można zwolnić pracownika ze szkolenia okresowego?

W określonych przypadkach przepisy dopuszczają zwolnienie ze szkolenia okresowego. Może to dotyczyć między innymi osoby, która przedstawi aktualne zaświadczenie o odbyciu wymaganego szkolenia u innego pracodawcy albo odbyła szkolenie okresowe wymagane dla określonej grupy stanowisk u poprzedniego pracodawcy.

Możliwe jest także zwolnienie osoby, która w tym samym okresie odbyła szkolenie okresowe wymagane dla pracownika należącego do innej grupy stanowisk. Każdy przypadek trzeba jednak ocenić indywidualnie. Dokument powinien potwierdzać odpowiedni zakres szkolenia i jego aktualność.

Nie należy zakładać, że każde wcześniejsze szkolenie automatycznie spełnia wymagania nowego stanowiska. Jeżeli zmieniły się zagrożenia, obowiązki lub warunki pracy, pracodawca powinien sprawdzić, czy dotychczasowe szkolenie obejmowało potrzebny zakres.

Kto odpowiada za organizację szkolenia?

Za zapewnienie pracownikom szkolenia BHP odpowiada pracodawca. Powinien on organizować szkolenia odpowiednio do rodzaju wykonywanej pracy, zapewnić właściwy program oraz przechowywać dokumentację potwierdzającą realizację obowiązku.

Pracodawca powinien również kontrolować terminy kolejnych szkoleń. Niedopuszczalne jest dopuszczenie pracownika do pracy bez wymaganej wiedzy i umiejętności z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy. Szkolenie powinno odbyć się przed upływem poprzedniego terminu, a nie dopiero po jego przekroczeniu.

Osoba prowadząca szkolenie musi mieć odpowiednie kompetencje i działać zgodnie z wymaganiami dotyczącymi organizacji szkoleń BHP. Program powinien odpowiadać grupie stanowisk, a forma szkolenia — rodzajowi przekazywanej wiedzy i obowiązującym przepisom.

Najczęstsze błędy przy ustalaniu terminu

Ustalanie terminu wyłącznie na podstawie nazwy stanowiska

Ta sama nazwa stanowiska może oznaczać różne obowiązki w różnych zakładach. Znaczenie ma przede wszystkim faktycznie wykonywana praca i związane z nią zagrożenia.

Traktowanie szkolenia BHP jako uprawnienia zawodowego

Szkolenie okresowe BHP nie jest egzaminem kwalifikacyjnym. Nie nadaje uprawnień do obsługi urządzeń ani kwalifikacji energetycznych. Jeżeli stanowisko wymaga dodatkowego egzaminu, trzeba przejść osobną procedurę.

Pomijanie zmiany stanowiska lub obowiązków

Awans, objęcie funkcji brygadzisty, rozpoczęcie pracy przy nowych maszynach albo zmiana organizacji procesu mogą wymagać aktualizacji szkolenia. Nie zawsze wystarczy dokument wystawiony na poprzednie stanowisko.

Odkładanie szkolenia do dnia utraty ważności

Bezpieczniej jest zaplanować szkolenie z wyprzedzeniem. Pozwala to uniknąć przerwy w dopuszczeniu do pracy i zapewnić ciągłość dokumentacji.

Jak sprawdzić, kiedy trzeba wykonać szkolenie?

Pracodawca lub osoba odpowiedzialna za BHP może przejść przez następujące kroki:

  1. sprawdzić stanowisko i rzeczywisty zakres obowiązków pracownika;
  2. ustalić, czy pracownik kieruje innymi osobami;
  3. przeanalizować ocenę ryzyka zawodowego;
  4. zweryfikować datę ostatniego szkolenia okresowego;
  5. sprawdzić, czy nie zmieniły się przepisy, technologie lub warunki pracy;
  6. ustalić właściwą grupę szkoleniową i termin kolejnego szkolenia;
  7. zachować dokument potwierdzający odbycie szkolenia.

Jeżeli kwalifikacja stanowiska budzi wątpliwości, warto skonsultować ją z osobą wykonującą zadania służby BHP albo specjalistą ds. BHP. Przy nietypowych pracach, szczególnych zagrożeniach lub zmianach organizacyjnych indywidualna analiza jest ważniejsza niż stosowanie uproszczonego schematu.

Podsumowanie

Odpowiedź na pytanie, kiedy szkolenie okresowe BHP jest wymagane, zależy od stanowiska i warunków pracy. Pierwsze szkolenie wykonuje się zwykle w ciągu 6 miesięcy dla osób kierujących pracownikami oraz w ciągu 12 miesięcy dla pozostałych pracowników. Następne szkolenia odbywają się co 1, 3, 5 lub 6 lat, zależnie od grupy stanowisk i poziomu zagrożeń.

Terminy należy każdorazowo sprawdzać na podstawie aktualnych przepisów, oceny ryzyka zawodowego i rzeczywistego zakresu obowiązków. Szczegóły programu oraz aktualne terminy szkoleń można uzyskać w Centrum Szkolenia Zawodowego w Wieliczce koło Krakowa.