Szkolenia BHP może prowadzić osoba, która ma odpowiednią wiedzę, doświadczenie zawodowe oraz przygotowanie dydaktyczne, a także zna aktualne przepisy dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy. W praktyce wymagania zależą od rodzaju szkolenia, grupy uczestników i zakresu obowiązków osoby prowadzącej. Inne kompetencje będą potrzebne przy szkoleniu wstępnym pracowników, inne przy szkoleniu okresowym dla pracodawców, a jeszcze inne przy zajęciach specjalistycznych, na przykład dotyczących pracy na wysokości, obsługi maszyn lub udzielania pierwszej pomocy.

Kto może prowadzić szkolenia BHP zgodnie z przepisami?

Podstawowe zasady organizacji szkoleń BHP wynikają przede wszystkim z przepisów dotyczących szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy. Osoba prowadząca zajęcia powinna posiadać zasób wiedzy, doświadczenie zawodowe i przygotowanie dydaktyczne zapewniające prawidłową realizację programu szkolenia.

Nie oznacza to, że każda osoba z doświadczeniem na danym stanowisku może automatycznie prowadzić szkolenia BHP. Znajomość pracy jest ważna, ale zwykle musi być uzupełniona o wiedzę z zakresu przepisów BHP oraz umiejętność przekazywania informacji uczestnikom.

W zależności od sytuacji szkolenia mogą prowadzić między innymi:

  • pracownicy służby BHP,
  • osoby wykonujące zadania tej służby na podstawie odpowiednich kwalifikacji,
  • pracodawcy lub osoby wyznaczone przez pracodawcę, jeżeli spełniają wymagania dotyczące wiedzy, doświadczenia i przygotowania dydaktycznego,
  • specjaliści zewnętrzni oraz jednostki szkoleniowe, jeżeli zapewniają właściwy poziom merytoryczny i organizacyjny zajęć,
  • eksperci prowadzący określone moduły, na przykład z pierwszej pomocy, ochrony przeciwpożarowej lub bezpiecznej obsługi urządzeń.

Zakres dopuszczalnych działań trzeba zawsze oceniać w odniesieniu do konkretnego programu szkolenia. Osoba prowadząca zajęcia powinna być przygotowana nie tylko do przekazania ogólnych zasad, lecz także do omówienia zagrożeń występujących na stanowiskach uczestników.

Jakie wymagania powinien spełniać szkoleniowiec BHP?

Wiedza z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy

Prowadzący powinien znać przepisy prawa pracy dotyczące bezpieczeństwa, zasady oceny ryzyka zawodowego, organizację stanowisk pracy, postępowanie powypadkowe oraz sposoby zapobiegania wypadkom i chorobom zawodowym.

Wiedza ta powinna być aktualna. Przepisy, normy techniczne, wymagania dotyczące maszyn i organizacji pracy mogą się zmieniać, dlatego samo wieloletnie doświadczenie nie zastępuje bieżącego uzupełniania kwalifikacji.

Doświadczenie zawodowe

Doświadczenie pomaga przełożyć przepisy na realne sytuacje występujące w zakładzie pracy. Prowadzący powinien rozumieć organizację pracy, typowe zagrożenia i sposoby ich ograniczania.

Znaczenie ma również dopasowanie doświadczenia do tematyki zajęć. Osoba szkoląca pracowników produkcyjnych powinna znać zagrożenia związane z maszynami, ruchem transportowym lub czynnikami szkodliwymi. Przy szkoleniach dla pracowników biurowych większy nacisk może dotyczyć ergonomii, organizacji stanowiska i obciążenia układu mięśniowo-szkieletowego.

Przygotowanie dydaktyczne

Przygotowanie dydaktyczne oznacza umiejętność planowania i prowadzenia zajęć. Obejmuje między innymi dobór metod nauczania, formułowanie celów, pracę z grupą, sprawdzanie zrozumienia materiału oraz dostosowanie języka do doświadczenia uczestników.

Dobry szkoleniowiec powinien potrafić wyjaśnić skomplikowane wymagania w sposób zrozumiały i wskazać, jak zastosować je w codziennej pracy. Sam wykład bez odniesienia do konkretnych zagrożeń może nie wystarczyć do skutecznego przygotowania pracownika.

Czy pracodawca może sam prowadzić szkolenia BHP?

Pracodawca może w określonych przypadkach prowadzić szkolenia BHP albo wyznaczyć do tego odpowiednią osobę. Nie wystarczy jednak pełnienie funkcji pracodawcy. Konieczne jest spełnienie wymagań dotyczących wiedzy, doświadczenia i przygotowania dydaktycznego, a także zapewnienie programu odpowiadającego rodzajowi szkolenia.

Pracodawca powinien również ocenić, czy ma odpowiednie kompetencje do szkolenia danej grupy. Inne wymagania organizacyjne i merytoryczne mogą dotyczyć instruktażu ogólnego, a inne instruktażu stanowiskowego. Instruktaż stanowiskowy to część szkolenia, podczas której pracownik poznaje zagrożenia i zasady bezpiecznej pracy na konkretnym stanowisku.

Jeżeli pracodawca nie ma odpowiedniej wiedzy lub przygotowania, rozsądniejszym rozwiązaniem jest powierzenie szkolenia osobie albo jednostce posiadającej właściwe kompetencje.

Czy pracownik służby BHP może prowadzić każde szkolenie?

Pracownik służby BHP jest naturalnie przygotowany do realizowania zadań związanych z bezpieczeństwem pracy, w tym do prowadzenia lub organizowania szkoleń. Nie oznacza to jednak, że każda osoba zajmująca się BHP może prowadzić dowolne zajęcia specjalistyczne.

Przykładowo szkolenie dotyczące obsługi urządzeń technicznych powinno uwzględniać wymagania właściwe dla danego urządzenia, stanowiska i programu. Z kolei zajęcia z pierwszej pomocy powinny być prowadzone przez osobę mającą kompetencje adekwatne do zakresu przekazywanej wiedzy praktycznej.

W przypadku szkoleń obejmujących uprawnienia regulowane odrębnymi przepisami trzeba rozdzielić trzy elementy:

  1. kurs lub szkolenie przygotowawcze,
  2. egzamin przeprowadzany przez uprawnioną komisję albo właściwą instytucję,
  3. uzyskanie dokumentu lub uprawnienia po spełnieniu wymaganych warunków.

Samo uczestnictwo w kursie BHP albo w szkoleniu zawodowym nie oznacza automatycznego uzyskania uprawnień do wykonywania określonych czynności.

Szkolenie BHP a szkolenia specjalistyczne

Ogólne szkolenie BHP nie zastępuje instruktażu dotyczącego konkretnego urządzenia, technologii lub stanowiska. Pracownik może potrzebować dodatkowego przygotowania, jeżeli wykonuje prace wymagające szczególnych umiejętności lub potwierdzenia kwalifikacji.

Dotyczy to między innymi obsługi wózków jezdniowych podnośnikowych, podestów ruchomych, urządzeń i instalacji energetycznych, a także prac budowlanych lub instalacyjnych. W takich przypadkach program szkolenia, warunki dopuszczenia do egzaminu i sposób potwierdzenia kwalifikacji mogą zależeć od aktualnych przepisów, rodzaju urządzenia, stanowiska oraz wymagań instytucji egzaminacyjnej.

Szkoleniowiec BHP może omówić zasady bezpiecznej organizacji pracy, ale nie zawsze jest osobą uprawnioną do przeprowadzenia egzaminu zawodowego lub nadania określonych uprawnień. Egzamin i wydanie dokumentu potwierdzającego kwalifikacje mogą należeć do właściwej komisji albo innego uprawnionego podmiotu.

Jak sprawdzić, czy osoba prowadząca szkolenie BHP ma właściwe kompetencje?

Przed zapisaniem pracowników na szkolenie warto sprawdzić kilka praktycznych elementów:

  • jakie kwalifikacje i doświadczenie ma prowadzący,
  • czy program odpowiada stanowiskom i zagrożeniom występującym w zakładzie,
  • czy szkolenie obejmuje wymagane elementy, w tym instruktaż lub ćwiczenia praktyczne, jeżeli są potrzebne,
  • czy organizator rozróżnia szkolenie BHP od kursu zawodowego i egzaminu kwalifikacyjnego,
  • czy dokumentacja szkolenia będzie prowadzona zgodnie z obowiązującymi wymaganiami,
  • czy zakres zajęć jest aktualny i uwzględnia zmiany w przepisach.

Warto również zapytać, dla jakiej grupy zawodowej przygotowano program. Szkolenie dla pracowników administracyjno-biurowych nie powinno być bez zmian wykorzystywane dla operatorów maszyn, monterów, pracowników budowy czy osób wykonujących prace przy urządzeniach energetycznych.

Najczęstsze błędy przy wyborze prowadzącego

Uznanie doświadczenia za wystarczające kwalifikacje

Praktyka zawodowa jest cenna, ale nie zawsze potwierdza przygotowanie do prowadzenia zajęć. Szkoleniowiec powinien umieć pracować z grupą i znać wymagania dotyczące organizacji szkolenia.

Traktowanie kursu jako równoznacznego z uprawnieniem

Ukończenie zajęć może przygotować uczestnika do egzaminu, lecz uprawnienie powstaje dopiero po spełnieniu wszystkich warunków określonych dla danej kwalifikacji. Dotyczy to między innymi wybranych uprawnień energetycznych, kwalifikacji operatorów urządzeń oraz egzaminów czeladniczych i mistrzowskich.

Pomijanie specyfiki stanowiska

Szkolenie powinno odnosić się do rzeczywistych zagrożeń. Ogólne omówienie przepisów nie zastąpi informacji o procedurach obowiązujących przy konkretnych maszynach, instalacjach, narzędziach i procesach.

Brak weryfikacji aktualnych wymagań

Warunki dotyczące programu, egzaminu i dokumentów mogą zależeć od rodzaju uprawnienia oraz właściwej instytucji. Przed zapisem należy sprawdzić aktualne wymagania, zwłaszcza gdy szkolenie ma prowadzić do egzaminu lub uzyskania kwalifikacji regulowanych.

Gdzie przygotować się do szkoleń i egzaminów zawodowych?

Centrum Szkolenia Zawodowego w Wieliczce koło Krakowa prowadzi szkolenia BHP i pierwszej pomocy, a także kursy związane między innymi z uprawnieniami energetycznymi SEP G1, G2 i G3 w zakresie E i D, obsługą wózków jezdniowych podnośnikowych i specjalizowanych oraz podestów ruchomych.

Oferta obejmuje również przygotowanie do egzaminów czeladniczych i mistrzowskich, w tym w zawodzie monter sieci, instalacji i urządzeń sanitarnych, szkolenia z lutowania miedzi i aluminium, uprawnienia pedagogiczne dla instruktorów praktycznej nauki zawodu oraz przygotowanie do egzaminów na uprawnienia budowlane.

CSZ działa od 2001 roku. Zajęcia prowadzą praktycy, a placówka współpracuje z komisjami egzaminacyjnymi uprawnionymi do przeprowadzania egzaminów i nadawania tytułów czeladniczych oraz mistrzowskich w wielu zawodach. W zakresie uprawnień pedagogicznych można uwzględnić akredytację Małopolskiego Kuratora Oświaty.

Szczegóły programu oraz aktualne terminy można uzyskać w Centrum Szkolenia Zawodowego. Przed zapisem warto potwierdzić aktualne wymagania dotyczące wybranego szkolenia, egzaminu i dokumentu potwierdzającego kwalifikacje.