Kto musi odbyć szkolenie okresowe BHP? Obowiązek ten dotyczy pracowników, którzy należą do grup wskazanych w przepisach bezpieczeństwa i higieny pracy, przede wszystkim osób zatrudnionych na stanowiskach robotniczych, stanowiskach administracyjno-biurowych związanych z narażeniem na czynniki niebezpieczne, szkodliwe lub uciążliwe, a także pracowników inżynieryjno-technicznych, osób kierujących pracownikami oraz pracowników służby BHP. Szkolenie okresowe ma aktualizować i uzupełniać wiedzę potrzebną do bezpiecznego wykonywania pracy.

Nie każdy pracownik odbywa szkolenie w takim samym terminie ani według tego samego programu. Częstotliwość i zakres zależą między innymi od rodzaju stanowiska, poziomu ryzyka zawodowego oraz warunków występujących w danym zakładzie pracy. W praktyce o organizacji szkolenia odpowiada pracodawca, który powinien uwzględnić aktualne przepisy, ocenę ryzyka i charakter wykonywanych zadań.

Co oznacza szkolenie okresowe BHP?

Szkolenie okresowe BHP to forma kształcenia, której celem jest przypomnienie oraz uaktualnienie zasad bezpiecznej organizacji pracy. Obejmuje zagadnienia związane między innymi z zagrożeniami występującymi na stanowisku, metodami ograniczania ryzyka, postępowaniem w razie wypadku oraz zasadami udzielania pierwszej pomocy.

Trzeba odróżnić trzy elementy:

  • szkolenie – zajęcia przygotowujące uczestnika do bezpiecznego wykonywania obowiązków,
  • sprawdzenie wiedzy – forma przewidziana dla danego rodzaju szkolenia,
  • ukończenie szkolenia – potwierdzenie udziału i spełnienia wymagań określonych w programie.

Samo uczestnictwo w szkoleniu nie nadaje dodatkowych uprawnień zawodowych, takich jak uprawnienia energetyczne, operatorskie czy kwalifikacje wymagane do wykonywania określonych czynności. Jeżeli dane stanowisko wymaga odrębnego egzaminu lub uprawnienia, należy spełnić także wymagania właściwe dla tego zakresu.

Kto musi odbyć szkolenie okresowe BHP?

Pracownicy zatrudnieni na stanowiskach robotniczych

Szkolenia okresowe są wymagane dla pracowników wykonujących prace robotnicze, zwłaszcza gdy ich zadania wiążą się z działaniem czynników niebezpiecznych, szkodliwych lub uciążliwych. Dotyczy to między innymi osób pracujących przy maszynach, urządzeniach technicznych, instalacjach, pracach montażowych, remontowych, budowlanych, transportowych czy konserwacyjnych.

Program szkolenia powinien odpowiadać rzeczywistym warunkom pracy. Innych zagadnień będzie wymagać stanowisko związane z obsługą wózka jezdniowego podnośnikowego, a innych praca przy urządzeniach energetycznych, instalacjach sanitarnych lub na wysokości. Szkolenie BHP nie zastępuje przy tym wymaganych kwalifikacji zawodowych i uprawnień do obsługi urządzeń.

Pracownicy administracyjno-biurowi

Pracownicy administracyjno-biurowi co do zasady odbywają szkolenia okresowe, jeżeli na ich stanowiskach występują czynniki niebezpieczne, szkodliwe lub uciążliwe albo jeżeli wynika to z oceny ryzyka zawodowego. Znaczenie może mieć między innymi praca przy monitorze ekranowym, organizacja stanowiska, obciążenie układu mięśniowo-szkieletowego, stres, kontakt z klientami czy przemieszczanie się po obiekcie.

W określonych sytuacjach pracodawca może nie kierować pracownika administracyjno-biurowego na szkolenie okresowe, jeżeli rodzaj przeważającej działalności pracodawcy znajduje się w grupie działalności o nie wyższej niż trzecia kategoria ryzyka w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Wyjątek ten nie działa automatycznie dla każdej firmy i powinien zostać oceniony na podstawie aktualnych przepisów oraz konkretnej sytuacji pracodawcy.

Pracownicy inżynieryjno-techniczni

Do tej grupy zalicza się osoby wykonujące pracę związaną z projektowaniem, konstruowaniem, technologią produkcji, nadzorem technicznym lub organizacją procesów technologicznych. Obowiązek szkolenia może dotyczyć między innymi inżynierów, techników, konstruktorów, technologów i osób sprawujących nadzór techniczny.

Zakres szkolenia powinien uwzględniać zagrożenia wynikające z procesu technologicznego oraz odpowiedzialności za organizację pracy. Pracownik może potrzebować również dodatkowych kwalifikacji branżowych. Dotyczy to na przykład osób zajmujących się urządzeniami i instalacjami energetycznymi, dla których odrębne wymagania mogą wynikać z przepisów dotyczących kwalifikacji osób wykonujących prace przy urządzeniach energetycznych.

Osoby kierujące pracownikami

Szkolenie okresowe muszą odbywać także osoby kierujące pracownikami, w tym kierownicy, mistrzowie, brygadziści i inne osoby odpowiedzialne za organizację pracy zespołu. Celem takiego szkolenia jest nie tylko znajomość ogólnych zasad BHP, lecz także umiejętność właściwego planowania pracy, egzekwowania zasad bezpieczeństwa, reagowania na zagrożenia i prowadzenia działań po wypadku.

Do obowiązków osoby kierującej może należeć między innymi zapewnienie stosowania środków ochrony indywidualnej, informowanie pracowników o zagrożeniach oraz niedopuszczanie do pracy osoby, która nie ma wymaganych kwalifikacji lub nie zna zasad bezpiecznego wykonywania zadania.

Pracownicy służby BHP i inne osoby wykonujące zadania BHP

Szkolenia okresowe dotyczą również pracowników służby BHP i osób wykonujących zadania tej służby. Wymagania wobec tej grupy są związane z koniecznością aktualizowania wiedzy z zakresu prawa pracy, oceny ryzyka, postępowania powypadkowego, profilaktyki oraz organizacji systemu bezpieczeństwa w zakładzie.

Kiedy trzeba odbyć pierwsze szkolenie okresowe?

Termin pierwszego szkolenia okresowego zależy od grupy stanowisk. Dla osób kierujących pracownikami oraz dla pracowników służby BHP szkolenie powinno zostać przeprowadzone w określonym czasie od rozpoczęcia pracy na danym stanowisku. W przypadku innych grup terminy są zróżnicowane i wynikają z przepisów dotyczących szkolenia w dziedzinie BHP.

Pracodawca powinien ustalić termin szkolenia z uwzględnieniem rodzaju pracy, istniejących zagrożeń i obowiązującego programu. Nie należy przyjmować, że jeden termin jest właściwy dla wszystkich pracowników firmy. Wątpliwości warto rozstrzygać na podstawie aktualnych przepisów oraz dokumentacji oceny ryzyka zawodowego.

Jak często powtarza się szkolenie okresowe BHP?

Częstotliwość szkoleń okresowych nie jest jednakowa. W wielu przypadkach szkolenie odbywa się nie rzadziej niż raz na kilka lat, natomiast dla stanowisk, na których występują szczególnie duże zagrożenia, może być wymagane częściej. Przepisy przewidują także różne okresy dla pracowników administracyjno-biurowych, osób kierujących pracownikami, pracowników inżynieryjno-technicznych oraz służby BHP.

Ważne jest, aby uwzględniać nie tylko upływ czasu, lecz także zmiany w organizacji pracy. Ponowne szkolenie może być potrzebne wcześniej, jeżeli zmieniły się technologie, maszyny, stosowane substancje, procedury lub zakres obowiązków pracownika.

Czy nowe szkolenie jest potrzebne po zmianie stanowiska?

Zmiana stanowiska może oznaczać konieczność przeprowadzenia szkolenia wstępnego lub uzupełnienia wiedzy, a w niektórych przypadkach także szkolenia okresowego właściwego dla nowej grupy stanowisk. Decyzja zależy od zakresu zmiany oraz od tego, czy dotychczasowe szkolenie obejmuje aktualne zagrożenia i zadania.

Przykładowo pracownik przechodzący z administracji do nadzoru technicznego może potrzebować szkolenia uwzględniającego zupełnie inne ryzyka. Podobnie osoba, która zaczyna obsługiwać wózek jezdniowy, podest ruchomy albo urządzenia energetyczne, powinna spełnić wymagania dotyczące zarówno BHP, jak i odrębnych kwalifikacji zawodowych lub operatorskich.

Kto może być zwolniony ze szkolenia okresowego?

Zwolnienie ze szkolenia okresowego może wynikać z przepisów, między innymi wtedy, gdy pracownik w wymaganym czasie odbył szkolenie okresowe u innego pracodawcy na tym samym stanowisku lub ukończył szkolenie wymagane do wykonywania pracy na podobnym stanowisku. Konieczne jest jednak sprawdzenie, czy zakres poprzedniego szkolenia rzeczywiście odpowiada obecnym warunkom pracy.

Nie należy utożsamiać zwolnienia ze szkolenia okresowego ze zwolnieniem z instruktażu stanowiskowego. Po zmianie stanowiska, technologii lub organizacji pracy pracownik nadal powinien otrzymać informacje i instrukcje dotyczące bezpiecznego wykonywania aktualnych zadań.

Najczęstsze błędy związane ze szkoleniami BHP

  • traktowanie szkolenia BHP jako formalności bez analizy rzeczywistych zagrożeń,
  • stosowanie jednego programu dla wszystkich stanowisk w firmie,
  • pomijanie szkoleń po zmianie zakresu obowiązków,
  • uznawanie, że szkolenie BHP zastępuje uprawnienia zawodowe lub operatorskie,
  • brak kontroli terminów kolejnych szkoleń,
  • nieuwzględnianie zmian w maszynach, instalacjach, technologiach i procedurach.

Jak sprawdzić, czy szkolenie jest wymagane?

Najbezpieczniej przejść przez kilka kroków:

  1. ustalić dokładną nazwę stanowiska i zakres obowiązków,
  2. sprawdzić ocenę ryzyka zawodowego,
  3. określić grupę szkoleniową pracownika,
  4. zweryfikować termin poprzedniego szkolenia,
  5. sprawdzić, czy nie zmieniły się warunki lub technologie pracy,
  6. potwierdzić wymagania w aktualnych przepisach i dokumentacji pracodawcy.

Jeżeli stanowisko wiąże się z obsługą urządzeń technicznych, instalacji energetycznych, pracami budowlanymi lub nadzorem nad praktyczną nauką zawodu, szkolenie BHP należy rozpatrywać łącznie z wymaganiami właściwymi dla danej branży. Kurs przygotowawczy nie jest równoznaczny z egzaminem ani z uzyskaniem uprawnienia. Wymagania egzaminacyjne mogą zależeć od instytucji, stanowiska i aktualnego programu.

Szkolenia BHP w Centrum Szkolenia Zawodowego

Centrum Szkolenia Zawodowego w Wieliczce koło Krakowa prowadzi szkolenia związane z BHP i pierwszą pomocą oraz kursy zawodowe dopasowane do różnych obszarów pracy. Oferta obejmuje również między innymi przygotowanie do uzyskania uprawnień energetycznych SEP G1, G2 i G3 w zakresie E i D, szkolenia dotyczące wózków jezdniowych podnośnikowych i wózków specjalizowanych, podestów ruchomych, lutowania miedzi i aluminium, a także przygotowanie do egzaminów czeladniczych, mistrzowskich i egzaminów na uprawnienia budowlane.

CSZ działa od 2001 roku, a zajęcia prowadzą wykładowcy będący praktykami. W zakresie uprawnień pedagogicznych dla instruktorów praktycznej nauki zawodu można wskazać akredytację Małopolskiego Kuratora Oświaty. CSZ współpracuje także z komisjami egzaminacyjnymi uprawnionymi do przeprowadzania egzaminów i nadawania tytułów czeladniczych oraz mistrzowskich w wielu zawodach. Szczegółowe wymagania zależą od rodzaju szkolenia, stanowiska i właściwej instytucji.

Szczegóły programu oraz aktualne terminy szkoleń można uzyskać w Centrum Szkolenia Zawodowego.